صنعت فولاد به عنوان ستون فقرات اقتصاد و پروژههای عمرانی ایران، همواره تحت تاثیر نوسانات سیاسی و اقتصادی بوده است. یکی از مهمترین متغیرهای تاثیرگذار بر این بازار، سرنوشت تحریمها و روابط دیپلماتیک است. در این مقاله به بررسی دقیق و علمی سناریوهای پیشرو در صورت توافق ایران و آمریکا و لغو تحریمها پرداخته و اثرات مستقیم و غیرمستقیم آن را بر قیمت مقاطع فولادی (میلگرد، تیرآهن، ورق و شمش) بررسی میکنیم.
مقدمه
بازار آهن و فولاد در ایران یک بازار دووجهی است؛ از یک سو قیمتها به شدت تحت تاثیر نرخ ارز در بازار داخلی هستند و از سوی دیگر، قیمتهای جهانی فولاد (مانند بیلت صادراتی ایران یا فوب دریای سیاه) جهت بازار را تعیین میکنند. تحریمهای اقتصادی سالهاست که با ایجاد محدودیت در صادرات، افزایش هزینههای لجستیک و نوسانات شدید ارزی، این بازار را به شدت تحت فشار قرار دادهاند. اما در صورت دستیابی به یک توافق پایدار میان ایران و آمریکا و لغو تحریمها، قیمت فولاد در ایران چه تغییری خواهد کرد؟ در ادامه این موضوع را از ۴ زاویه کلیدی بررسی میکنیم.
کاهش نرخ ارز و تاثیر روانی اولیه بر قیمت آهنآلات (میانمدت و کوتاهمدت)
نخستین و ملموسترین اثر توافق سیاسی، سقوط یا تثبیت نرخ دلار در بازار آزاد است. از آنجا که قیمت پایه فولاد در بورس کالا بر اساس فرمولهای وابسته به دلار (دلار نیما یا مبادلهای) تعیین میشود، هرگونه کاهش در نرخ ارز مستقیماً به کاهش قیمت تمامشده شمش و مقاطع فولادی منجر خواهد شد.
- اثر شوک اولیه: با انتشار اخبار مثبت توافق، بازار معمولاً وارد یک رکود انتظاری همراه با ریزش قیمت میشود. خریداران دست از خرید میکشند تا قیمتها به کف برسند.
- ریزش قیمت میلگرد و تیرآهن: محصولات پرمصرف ساختمانی بیشترین آمادگی را برای تاثیرپذیری از کاهش قیمت دلار دارند.
باز شدن دروازههای صادرات و تعادل در زنجیره عرضه و تقاضا
در دوران تحریم، کارخانههای فولادی ایران مجبور بودند محصولات خود را با تخفیفهای سنگین و از طریق واسطهها به بازارهایی مانند چین، عراق یا افغانستان صادر کنند. هزینههای بالای انتقال پول (حوالههای صرافی) و بیمه کشتیها، سودآوری صادرات را کاهش میداد.
افزایش قدرت چانهزنی صادراتی
با لغو تحریمها و بازگشت به سیستم بانکی بینالمللی (سوییفت)، تولیدکنندگان ایرانی میتوانند محصولات خود را به قیمت واقعی جهانی و به بازارهای متنوعتر (اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس) صادر کنند. این موضوع درآمد ارزی شرکتها را جهش میدهد.
اما آیا این اتفاق قیمتها را در داخل گران میکند؟
پاسخ هم بله است و هم خیر. از یک طرف، افزایش صادرات ممکن است عرضه داخلی را موقتاً کاهش دهد و تمایل به فروش داخلی را کم کند. اما از طرف دیگر، به دلیل رفع مازاد عرضه در انبارها، بازار به یک تعادل پایدار میرسد.
کاهش هزینه تولید؛ تسهیل در واردات تجهیزات و قطعات یدکی
بسیاری از کارخانههای فولاد و ذوبآهن ایران برای طرحهای توسعه خود یا تعمیر ماشینآلات (اورهال)، نیازمند واردات قطعات تکنولوژیک، الکترودهای گرافیتی خاص و ماشینآلات پیشرفته هستند. تحریمها باعث شده بود این قطعات با چند برابر قیمت واقعی و با تاخیر فراوان به دست کارخانهها برسد که نتیجه آن افزایش «هزینه تولید هر تن فولاد» بود. با رفع تحریمها، هزینه تامین قطعات یدکی کاهش یافته و بهرهوری کارخانهها بالا میرود که این عامل به نفع کاهش یا ثبات قیمت nهایی است.
رونق پروژههای عمرانی و افزایش تقاضای واقعی
یکی از دلایل رکود فعلی بازار فولاد، کاهش بودجههای عمرانی دولت و خواب سنگین بازار مسکن است. با توافق و لغو تحریمها:
- آزاد شدن داراییهای بلوکهشده: ورود سرمایههای بلوکهشده به کشور دست دولت را برای راهاندازی مجدد پروژههای بزرگ (سدسازی، راهسازی، خطوط انتقال) باز میکند.
- جذب سرمایهگذار خارجی: ورود سرمایههای خارجی به بخش مسکن و زیرساخت، تقاضای مصرفی برای خرید میلگرد و تیرآهن را به شدت بالا میبرد.
نکته کلیدی: این افزایش تقاضا برعکس عوامل قبلی، محرکی برای افزایش یا ثبات قیمتها در سطوح منطقی خواهد بود؛ زیرا بازار را از رکود خارج کرده و به سمت رونق هدایت میکند.
جدول خلاصه: اثرات لغو تحریمها بر فاکتورهای کلیدی بازار فولاد
فاکتور اقتصادیتغییر پس از توافق و لغو تحریمهاتاثیر نهایی بر قیمت فولاد در داخلنرخ دلار در بازار آزادکاهش و تثبیت در کانالهای پایینترکاهش قیمت مقاطع فولادیهزینه حملونقل و لجستیک صادراتیکاهش شدید (حذف واسطهها)کاهش هزینه تولید و بهبود سودآوریتقاضای داخلی (پروژههای عمرانی)افزایش چشمگیر به دلیل تزریق بودجهمحرک رونق و واقعی شدن قیمتهادسترسی به تکنولوژی و قطعاتتسهیل واردات و کاهش هزینههای تعمیراتکاهش قیمت تمامشده تولیدنتیجهگیری و چشمانداز آینده
در یک جمعبندی کلی، تاثیر توافق ایران و آمریکا و لغو تحریمها بر قیمت فولاد در ایران را میتوان به دو فاز تقسیم کرد:
- فاز اول (کوتاهمدت): کاهش قیمتها به دلیل افت نرخ ارز و شوک روانی مثبت در بازار. در این فاز شاهد ریزش قیمت میلگرد، تیرآهن و ورق خواهیم بود.
- فاز دوم (بلندمدت): واقعی شدن قیمتها بر اساس بازارهای جهانی و رونق گسترده خرید و فروش به دلیل راه افتادن پروژههای ساختوساز.
بنابراین، لغو تحریمها بیش از آنکه قیمتها را به طور دائم ارزان یا گران کند، پایداری، ثبات و رونق را به بازارِ خسته و نوسانیِ فولاد ایران باز خواهد گرداند.